A.F.Th. van der Heijden – De helleveeg

DeHelleveeg1Ze noemden haar schertsend Tientje Poets, maar haar schoonmaakwoede ging over lijken.

In De helleveeg keert A.F.Th. van der Heijden terug naar het decor en de personages van zijn vermaarde cyclus De tandeloze tijd. We maken kennis met Albert Egberts tante Tiny. Ze lijdt aan smetvrees en heeft een dwangmatig scherpe tong. Voor Albert is tante Tiny even afschrikwekkend als intrigerend. Met majestueuze beheersing van de stof en met humor voert Van der Heijden ons zijn vertrouwde en hernieuwde universum binnen, en levert daarmee het bewijs van de vitaliteit en kracht van zijn schrijverschap.

Over Tonio:
`Overweldigend. Vrij Nederland
`Rauw, hard, maar prachtig. De Standaard
`Verbluffend. Het Parool

Over De tandeloze tijd:
`God schiep de wereld in zeven delen. Frankfurter Allgemeine Zeitung

`Van der Heijden heeft de tijd waarin wij nu leven en lezen, taal en betekenis gegeven. Juryrapport P.C. Hooft-prijs

A.F.Th. van der Heijden debuteerde in 1978 met de verhalenbundel Een gondel in de Herengracht. Hij werkt aan twee romancycli: De tandeloze tijd en Homo duplex. In 2011 verscheen Tonio. Een requiemroman, over de plotselinge dood van zijn enige kind, dat werd bekroond met de Libris Literatuur Prijs en de NS Publieksprijs.

Ben jij op zoek naar een recensie van De helleveeg door A.F.Th. van der Heijden? Ze staan hieronder voor je op een rij!

De contrabas;

Wat De helleveeg onmiskenbaar onderdeel van de cyclus De tandeloze tijd maakt – naast de vertrouwde personages die terug van niet weggeweest zijn (en dat zijn er meer dan ik tot nu toe noemde), is de manier waarop de tijd en het milieu de verhalen uitlokken en hoe A. F. Th. van der Heijden ze vervolgens in hun oorsprong gegoten heeft. Ook De helleveeg is een tijdsbeeld, al beslaat de roman dit keer meer dan een halve eeuw en is er in die ruim vijftig jaar het nodige veranderd.

Dagelijks standaard;

Dat er relatief weinig personages in De helleveeg voorkomen is geen diskwalificatie van het boek. Veel belangrijker is wélke personages er een rol in spelen. Dan blijkt dat Van der Heijden met ‘Tientje Poets’ een van zijn meest monumentale scheppingen is. Ja, haar karakter ís rot. En toch ben je van deze antiheld gaan houden. Dit maakt haar tot de ideale teaser voor de drie De tandeloze tijd-delen die Van der Heijden ons voorin De helleveeg belooft.

Nu; ****

Van der Heijden schrijft zinnen en passages alsof de laatjes in zijn neurologische archiefkast (die kolossaal moet zijn) op de juiste momenten openschuiven om de juiste herinnering aan te reiken. Het geeft de roman die gestroomlijnde en beeldende A.F.Th.-snit. Tegelijker laat de auteur de personages een fascinerend duel aangaan met het geheugen. Als de helleveeg weer eens op dreef is, weet ze elk tegenargument om te draaien of af te ketsen met haar eigen versie van de waarheid.

Recensieweb; **

In dat spel van waarheid en leugen dat de familietragiek overstijgt en net zo goed het karakter van katholiek zuiden illustreert, ligt Van der Heijdens kracht. Maar in De helleveeg worden de zaken zo bruut en zonder de gebruikelijke reflectie en gestage opbouw bij naam genoemd dat het moeilijk is het boek als een waardig onderdeel van de cyclus te beschouwen.

Literatuurplein;

Van der Heijden laat overtuigend zien dat wanneer iemand een eerste zwaarwegende leugen niet binnen de kortste keren rechtzet, je in een draaikolk terechtkomt. De tijd doet zijn vernietigende werk. Om je waardigheid te behouden word je welhaast gedwongen om leugen op leugen te stapelen. Het venijn dat tante Tientje rondstrooit, lijkt de basis te vinden in zelfhaat.

Parool; *****

Dat is wat De helleveeg zo goed te verteren maakt: het leed in de familie is groot en krankzinnig, maar Albert laat zich er niet onder krijgen. Als kind luistert hij zijn familie af, als student draait hij volop mee in de gekte en als volwassene schrijft hij alles op, want: ‘Dat alles, en nog veel meer, was Tientje Poets.’ De helleveeg is een hilarisch requiem.

Humo; ***

In ‘De helleveeg’ floreert Van der Heijdens zin voor literaire meerduidigheid als altijd: zo blijkt de titel niet alleen op de tirannieke tante te slaan en doet de vertelling haar voordeel met de geheel tegengestelde betekenissen van het werkwoord ‘vergeven’. Met Tiny van der Serckt voegt de schrijver alweer een onvergetelijk personage toe aan ‘De tandeloze tijd’, die associatieve wemeling van herinneringen, indrukken en bedenkingen waarin het gevecht tegen de tijd van working class hero Albert Egberts centraal staat.

NRC; ****

In De helleveeg (de titel slaat op tante Tiny, maar zelf gebruikt zij het woord ook om een van háár kwelgeesten aan te duiden) is dat een Brabantse wereld van katholieke kleine luiden, waaruit Albert Egberts zich pas na veel omwegen weet te ontworstelen, maar waarnaar hij gedreven door die o zo tegenstrijdige familieloyaliteit ook steeds weer terugkeert. De roman krijgt er een onverhoedse en wellicht ook onbedoelde actualiteit door, als we tenminste letten op de plannen van het kabinet-Rutte om de zorg voor de bejaarden steeds meer over te laten aan de kinderen.

Cobra; ****

A.F.Th. van der Heijden toont opnieuw een staaltje van zijn grote verteltalent, zijn gave om in elegant, sensueel, geestig en toch altijd weer doordacht proza, al vertellend lijnen uit te zetten. Opmerkelijk is zijn gave om van de wijde blik naar het microscopische detail te switchen, en dan weer met grote beheersing in de omgekeerde richting. Zo’n detail is de hoed van de bruidegom: “Op mijn bureautje prijkte, ondersteboven, een hoge hoed, waar de vingers van een lichtgrijs handschoenenpaar boven uitstaken, als het bosje oren van een handvol kleine konijnen.” Goed bekeken, maar deze schrijver blijft daar niet zelfgenoegzaam bij stilstaan. Het verhaal moet verteld.

Neder-L;

Dat Albert Egberts, die in veel opzichten op zijn schepper lijkt, uitgerekend een toneelschrijver en dramaturg is, en geen romanschrijver of dichter, lijkt me ook geen toeval. Hij schrijft spreektaal: tv-series, toneelstukken, toespraken bij begrafenissen. Hij schrijft spreektaal. Alle taal die ooit over hem is uitgestort, terwijl hij met een boek voor zijn neus als een kamerscherm, schrijft hij nu op. Schrijven is de combinatie van spreken en zwijgen.

Boekenbijlage;

Ja, er is Tiny onrecht aangedaan, maar door haar keiharde leugenachtige, manipulatieve gedrag, kun je geen sympathie voor haar opbrengen. De helleveeg is een nogal dun, soms ongeloofwaardig verhaal, maar het boek is verteerbaar door het prachtige proza dat Van der Heijden schrijft.

Heb jij De helleveeg door A.F.Th. van der Heijden gelezen? Laat hieronder jouw beoordeling achter!